Όταν έμαθα ότι θα ερχόταν ο Φοίβος Δεληβοριάς στη Μαδρίτη να δώσει συναυλία, δεν το πίστευα. Και όμως, όταν τον είδα πάνω στη σκηνή μαζί με τους μουσικούς του, τον Κωστή Χριστουδούλου στα πλήκτρα και τον Σωτήρη Ντούβα στα τύμπανα σχηματίστηκε ένα χαμόγελο στην καρδιά μου. Μπροστά μου είχα έναν μουσικό, που τον παρακολουθούσα από την αρχή της καριέρας του, ο οποίος ήρθε για πρώτη φορά στην Μαδρίτη και χαιρόταν ιδιαίτερα για αυτό το γεγονός. «Εγώ να δεις! -σκέφτηκα».
Από την πρώτη στιγμή επιβεβαίωσε πως ήταν ανάμεσα σε ελληνόφωνους και αυτό διευκόλυνε την επικοινωνία με το κοινό. Ζουν πολλοί Έλληνες πια στην ισπανική πρωτεύουσα, αλλά είμαστε και Ισπανοί με ελληνική καρδιά. Όλοι μαγευτήκαμε από την αρχή, μια και ο Δεληβοριάς μας κέρδισε ενώ παρουσίαζε το κάθε τραγούδι με εξαιρετικό χιούμορ. Μεγάλη υπόθεση να έχεις χιούμορ! Τότε ένιωσα ότι η συναυλία θα ήταν ξεχωριστή.
Πού να ήξερε ότι είχε μπροστά του παθιασμένους ακροατές! Κι όμως, του το αποδείξαμε με τον τρόπο μας, με παλαμάκια, τραγουδώντας μαζί του, με αναμμένα τα φώτα του κινητού... δημιουργήθηκε μια πολύ καλή ατμόσφαιρα στην αίθουσα και όλοι κρεμόμασταν από την κιθάρα του. Μια στοργική στιγμή ήταν όταν μας μίλησε για τους ογδοντάρηδες γονείς του, τον Φώτη και την Βαρβάρα –η οποία γιόρταζε την προηγουμένη-, τους πρώτους κριτές των συνθέσεών του, μια και όταν τους έπαιζε για πρώτη φορά ένα τραγούδι και τους ζητούσε τη γνώμη τους, η μάνα του απαντούσε πάντα «ε-ξαι-ρε-τι-κό!», ενώ ο πατέρας του του την έδινε με το «θέλει πολλή δουλειά ακόμα». Έτσι, για να του τη σπάσει έγραψε το τραγούδι Φώτης, με σκοπό να τον πάρει στα σοβαρά. Επιπλέον, όταν τραγούδησε Το Ελεφαντάκι και οι Έλληνες της αίθουσας τρελάθηκαν ομαδικώς –το έγραψαν με τα κινητά τους κιόλας. Και μια και ήταν στην Ισπανία μάς είπε ότι, παρόλο που δεν ξέρει ισπανικά, μια μέρα αποφάσισε να γράψει ένα τραγούδι με όποιες ισπανικές λέξεις ξέρει και η μεγάλη του δοκιμασία ήταν να το πει για πρώτη φορά μπροστά σε Ισπανούς. Πολύ ενδιαφέρον τραγούδι και πράγματι αντιπροσωπευτικό τούτης της χώρας.
Σε μια δεδομένη στιγμή δεν λειτουργούσε το μικρόφωνο, αλλά ο Φοίβος Δεληβοριάς δεν τα έχασε, απλώς έδειξε την αδυναμία του μπροστά σε μια τέτοια πραγματικότηγα και άλλαξε μικρόφωνο. Το χειρότερο ήταν ότι είχε καλώδιο και αυτό τον εμπόδισε να κατέβει να τραγουδήσει στα τραπεζάκια που καθόμασταν. Εμείς το μάθαμε στο τέλος της συναυλίας, αφού μας το είπε ο ίδιος, αλλά του εξηγήσαμε ότι κάτω δεν νιώσαμε καμιά αγωνία, μια και η συναυλία ήταν μαγική. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω κάποια τραγούδια σε αυτή τη συναυλία, αναμφίβολα θα ξεχώριζα τον Καθρέφτη και την Μπαλάντα. Ο Δεληβοριάς με τον καθρέφτη που έχει μπροστά του, ράγισε τόσες καρδιές... Έκλεισε η συναυλία με ένα ερωτικό τραγούδι, μια μπαλάντα με την οποία μας τελείωσε!!!
Να είστε καλά που μας φέρατε την ελληνική μουσική στην ερημική Μαδρίτη, όπου δεν έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε Έλληνες μουσικούς live ενώ το χρειαζόμαστε τόσο πολύ. Πράγματι, αυτά μας κρατάνε!
8:15 το βράδυ στη Μαδρίτη, η φίλη μου η Λούρδες κι εγώ περιμένουμε να μπούμε στη Sala Villanos. Καθώς είμαστε στην ουρά, πιάνουμε τη συζήτηση με δύο Έλληνες, τον Φοίβο (ναι, συνωνόματο του Δεληβοριά) και την Αθηνά. Και οι δύο δουλεύουν και μένουν στη Μαδρίτη. Ο Φοίβος μάς εξηγεί γιατί του αρέσει ο Δεληβοριάς: τον βρίσκει πολύ δημιουργικό, σύγχρονο και πρόθυμο να βοηθήσει άλλους καλλιτέχνες, συνθέτες, τραγουδιστές.
Η αίθουσα συναυλιών γεμίζει αρκετά, με περίπου 220 άτομα και η συναυλία ξεκινάει. Αυτό είναι το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας για τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι, που διοργανώνεται από τον σύλλογο ΠΕΡΙΠΛΟ. Η διοργανώτρια, η Βίκυ, παρουσιάζει τη συναυλία στις 9:00 το βράδυ και όλοι είμαστε χαρούμενοι. Στον ΠΕΡΙΠΛΟ, μετά από την ομιλία του Δεληβοριά στο Ιρούν, στο Μουσείο Oiasso, για την σύγχρονη ελληνική μουσική, πλέον γνωρίζουμε και αγαπάμε τον Φοίβο, που για πολλούς από εμάς είναι μια πρόσφατη ανακάλυψη, και για κάποιους το soundtrack της ζωής τους.
Ο Φοίβος χαιρετά το κοινό του: Έλληνες κατοίκους Ισπανίας (η πλειονότητα), Ισπανούς (αρκετά ικανός αριθμός) και Ισπανούς που μιλάνε ελληνικά (αρκετά ικανός αριθμός επίσης). Είμαι ένας από αυτούς.
Η φίλη μου η Λούρδες, ένα δημιουργικό μυαλό, μου λέει ότι επειδή δεν καταλαβαίνει λέξη ελληνικά, αφήνει ελεύθερη τη φαντασία της να της πει τι λέει το κάθε κομμάτι. Ο Φοίβος παρουσιάζει τα τραγούδια του, κατεβαίνει από τη σκηνή για να τραγουδήσει μπροστά στο κοινό και φαίνεται άνετος. Η κόρη του, η Ιόλη, που σήμερα γίνεται 13 ετών, είναι επίσης στην αίθουσα και τραγουδάει μαζί του. Φυσικά, ξέρει απέξω όλα τα τραγούδια του πατέρα της.
Περίπου μιάμιση ώρα συναυλίας, περίπου 15 τραγούδια και ένα ανκόρ, θερμά χειροκροτήματα, κάποιοι χορευτές στο κοινό, κάποιοι προσπαθούμε όσο καλύτερα μπορούμε να κατανοήσουμε το νόημα των τραγουδιών, κάποιοι τραγουδούν μαζί. Έτσι ήταν η πρώτη συναυλία του Δεληβοριά στην Ισπανία. Ελπίζουμε να μην είναι η τελευταία.
Amaia
5 Δεκεμβρίου 2025, Παρασκευή βράδυ, Sala Villanos, Μαδρίτη: η πρώτη συναυλία του Φοίβου στην Ισπανία! Στο πλευρό του, ο υπέροχος Κωστής Χριστοδούλου στα πλήκτρα και ο τρομερός Σωτήρης Ντούβας στα τύμπανα. Βρέθηκα κι εγώ στο πιο ετερόκλητο κοινό που είχα δει ποτέ σε συναυλία: Ισπανοί και Έλληνες (και ένας Γάλλος, ο Μισέλ), νέοι και όχι τόσο νέοι, μέσα σε μια ατμόσφαιρα μαγικής βραδιάς… Ένας νεαρός μάλιστα, που είχε εργαστεί εκείνο το πρωί στη Ρουμανία, πήρε τρία αεροπλάνα και στις 21:00 ακριβώς ήταν καθισμένος στην πρώτη σειρά για να απολαύσει το θέαμα μαζί με την κοπέλα του. Κάποιοι ήταν θαυμαστές του Φοίβου πριν από τη συναυλία, ΟΛΟΙ μετά.
Και η συναυλία ήταν ένα όμορφο όνειρο: με εκείνο το μέλλον που δεν πραγματώθηκε από τη Μπόσα Νόβα του Ησαΐα, τη νοητή βόλτα στο κέντρο της Αθήνας με το Αυτή που περνάει, το κομψό Ο κόσμος σου, τη δύναμη του Θέλω να σε ξεπεράσω και του Μπάσταρδου γιου, το τρελό Hijo de puta (στα ισπανικά!), το παιχνιδιάρικο Όταν σου χορεύω, τις όμορφες γυναίκες του Εκείνη, τα Χριστούγεννα, την τέλεια Μπαλάντα…
Αλλά τα όνειρα δεν μπορούν να εξηγηθούν. Ευχαριστώ, Φοίβο! Να μας έρθεις πάλι σύντομα στην Ισπανία, θέλουμε να ονειρευτούμε ξανά…
Josema
Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2026
Στις αρχές του προηγούμενου χρόνου, το 2025, όταν η Βίκυ —γραμματέας του Φιλελληνικού Κοινωνικο-Πολιτιστικού Συλλόγου Περίπλους, μεταξύ άλλων— ήρθε σε επαφή μαζί μου και μου κοινοποίησε την ιδέα του τραγουδοποιού Φοίβου Δεληβοριά να πραγματοποιήσει μια συναυλία στη Μαδρίτη, δεν δίστασα ούτε λεπτό να συμμετάσχω και να συνεργαστώ για την υλοποίηση αυτού του τολμηρού εγχειρήματος. Ενθουσιάστηκα με την ιδέα!
Με τη Βίκυ μας συνδέει βαθιά και πολύχρονη φιλία. Εκτιμώ ιδιαίτερα τη δουλειά της και την ακούραστη προσπάθειά της να διαδώσει την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό, τόσο μέσα από τα μαθήματά της ως καθηγήτρια νέας ελληνικής γλώσσας όσο και μέσω των μεταφράσεων ποιητών και πεζογράφων ως μεταφράστρια. Από την πρώτη στιγμή θέλησα να τη στηρίξω σε αυτό το νέο σχέδιο.
Με πολύ οργανωμένο και συστηματικό τρόπο, η Βίκυ συντόνισε την προσπάθεια εξεύρεσης πόρων για τη συναυλία μέσω χορηγιών. Κι εγώ, από την πλευρά μου, συνέβαλα με τις μικρές μου δυνάμεις, τόσο προσφέροντας ό,τι μπορούσα οικονομικά όσο και αναζητώντας πιθανούς χρηματοδότες. Με κόπο, αλλά με επιτυχία, βρέθηκε μια αίθουσα συναυλιών στη Μαδρίτη, η Villanos, και η συναυλία ορίστηκε για τις 5 Δεκεμβρίου 2025, σε συνεννόηση φυσικά με τους καλλιτέχνες και όλους τους εμπλεκόμενους.
Ευτυχώς υπήρχε αρκετός χρόνος για να οργανωθούν όλα σωστά. Τελικά, ένιωσα ότι η πιο σημαντική συμβολή μου ήταν το να… ονειρεύομαι: Το πόσο όμορφα θα περνούσαμε πίνοντας το ποτό μας και απολαμβάνοντας μια συναυλία του Φοίβου Δεληβοριά στη Μαδρίτη, όπως τον είχαμε απολαύσει στην Ταράτσα του Φοίβου το Σεπτέμβριο 2018, μαζί με τη Βίκυ και τον φίλο της τον Αντρέα, τον οποίο είδα ξανά και στη Μαδρίτη με πολλή χαρά.
Η προσέγγισή μου, λοιπόν, στη συναυλία —αφού τα πρακτικά ζητήματα είχαν δρομολογηθεί— ήταν κυρίως μέσω της φαντασίας, όπου έζησα εκ των προτέρων τις μαγικές στιγμές που μας περίμεναν. Μου ξύπνησαν αναμνήσεις από την εποχή που έβλεπα τα πρώτα μουσικά βήματα του Φοίβου Δεληβοριά: Ήμουν τότε φοιτήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή και ερχόταν να τραγουδήσει στο μικρό θεατράκι, παρουσιάζοντας τις πρώτες του συνθέσεις.
Τον θυμάμαι επίσης σε μικρά μαγαζιά και μουσικές σκηνές στου Ψυρρή και στο Γκάζι, θυμάμαι μάλιστα ένα συγκεκριμένο, όπου τον παρακολουθούσα από έναν εξώστη να παρουσιάζει ένα πρόγραμμα με παιδικό θα έλεγα χαρακτήρα, που θύμιζε τη Λιλιπούπολη. Ενδεχομένως μάλιστα σε συνεργασία με καλλιτέχνιδες της Λιλιπούπολης, όπως η Λένα Πλάτωνος και η Μαριανίνα Κριεζή, αν δεν απατώμαι. Όλη αυτή την εποχή τη θυμάμαι πια σαν όνειρο, σχεδόν τριάντα χρόνια πριν…
Πιο πρόσφατα, θυμάμαι να μου κρατά συντροφιά η σειρά του τραγουδοποιού: Τα Νούμερα, που συνδύαζε κωμικές αλλά και τραγικές καταστάσεις, με μουσική και τραγούδια, σε συνεργασία με πολλούς ανθρώπους του καλλιτεχνικού κόσμου.
Και τέλος, έφτασε η στιγμή να βρεθούμε όλοι μαζί στη σάλα Villanos στη Μαδρίτη, στις 5 Δεκεμβρίου. Είχα φυσικά ενημερώσει φίλους και γνωστούς, μαθητές και συναδέλφους, και είμαι βαθιά ευγνώμων που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα. Χαίρομαι ιδιαίτερα που γνώρισα σε αγαπημένους μου ανθρώπους στη Μαδρίτη αυτόν τον σημαντικό Έλληνα τραγουδοποιό, ο οποίος φάνηκε να τα δίνει όλα και να διασκεδάζει αυτή τη μοναδική βραδιά στην πρωτεύουσα της Ισπανίας.
Η Εστέρ, η Μόνσε και η Χριστίνα, φίλες μου που δεν τον γνώριζαν, απόλαυσαν πολύ τη μουσική και τα τραγούδια του. Ο Χουάν, μαθητής και φίλος, καθώς και ο Ρίτσαρντ από την Αγγλία και η σύζυγός του, όπως και ο Παναγιώτης, ένας νέος φίλος Έλληνας που ζει στη Μαδρίτη, η Σίλβια μαζί με τον Γιαννίτο που το διασκέδασαν και το έριξαν στον χορό, ο Παντελής που γνώρισα με την κοπέλα του την Αλίθια, η Μαρία και ο Χεσούς, καθώς και τόσοι ακόμη φίλοι και μαθητές που τίμησαν τον καλλιτέχνη με την παρουσία τους ανταποδίδοντας την τιμή που μας έκανε εκείνος να έρθει, ευχαριστήθηκαν πολύ τη συναυλία και μου έδωσαν μεγάλη χαρά.
Ιδιαίτερη χαρά ένιωσα επίσης που είδα ξανά τον Αντρέα, αυτή τη φορά επί ισπανικού εδάφους, και που γνώρισα τον Λευτέρη, ο οποίος επιμελείται την ιστοσελίδα των θαυμαστών του Φοίβου, μέσω της Βίκυς —του συνδετικού κρίκου όλων μας— την οποία επίσης χάρηκα πάρα πολύ που είδα. Για τη Βίκυ, η συναυλία είχε και έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς πραγματοποιήθηκε στην επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του αγαπημένου της συνθέτη, του Μάνου Χατζιδάκι, του οποίου η μουσική παράδοση συνεχίζεται μέσα από το έργο του μαθητή του, Φοίβου Δεληβοριά.
Ευγνώμων στη Βίκυ και σε όλους όσοι συνέβαλαν, ευχαριστώ θερμά τους χορηγούς, τους μαθητές, τους φίλους και όλους όσοι ήρθαν να γνωρίσουν από κοντά τη μουσική και τα τραγούδια του Φοίβου Δεληβοριά. Ήταν μια μαγική, εξαιρετική βραδιά, γεμάτη συναίσθημα και θετική ενέργεια, ένα μικρό κομμάτι της ελληνικής μουσικής σκηνής στην ισπανική πρωτεύουσα.
Μακάρι να έχουμε κι άλλες ευκαιρίες να συναντιόμαστε, να συνομιλούμε σε όποια γλώσσα ξέρει ο καθένας, να γνωριζόμαστε καλύτερα και να προχωράμε μπροστά με θάρρος και αποφασιστικότητα. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον τραγουδοποιό Φοίβο Δεληβοριά και θερμές ευχές για πάντα επιτυχίες, καθώς και να χαίρεται την κορούλα του, στην οποία αφιέρωσε τη συναυλία, καθώς είχε τα γενέθλιά της, γεννήθηκε ακριβώς εκείνο το βράδυ πριν από 13 χρόνια!
Ως περιπλανώμενος τροβαδούρος, ο Φοίβος Δεληβοριάς μάς χάρισε τα τραγούδια του και ως περιπλανώμενη εκπαιδευτικός κι εγώ χαρίζω αυτές τις λέξεις με την ευχή: Να είμαστε όλοι καλά και να περνάμε όμορφα, με υγεία και χαρά.
Σοφία Ροηλίδου
Τα τραγούδια του Φοίβου θα λέγαμε πως εμπεριέχουν όλα τους δυο ιστορίες: αυτή που διηγούνται και αυτή που στάθηκε αφορμή για να γραφτούν, και η οποία αποκαλύπτεται άλλοτε σε μεγαλύτερο και άλλοτε σε μικρότερο βαθμό μέσω των στίχων.
Έτσι και η ένταξη του Φοίβου και των τραγουδιών του στη δική μου ζωή κρύβει πίσω της μια άλλη ιστορία. Συχνά οι άνθρωποι βιώνουμε μια διχοτομία ανάμεσα στην επιμονή μας στη νοσταλγία και σε αυτό που έχει παρουσία και μας κινητοποιεί στο σήμερα.
Το 2007 γνώρισα την ομάδα του Foidel.gr (του ανεπίσημου site του Φοίβου) και λίγο αργότερα έγινα κομμάτι της ομάδας των «Διπλοπαντρεμένων» και του φόρουμ της «Πέρα χώρας». Παρότι κάπου εκεί πήρα την απόφαση να μείνω μόνιμα στην Ισπανία, χώρα στην οποία ήδη κατοικούσα, κατάφερα να γνωρίσω λίγο τον καλλιτέχνη κι από κοντά. Η απόσταση, όπως είναι λογικό, δεν ευνόησε την ανάπτυξη μιας φιλίας μεταξύ μας. Ωστόσο, με την πάροδο των ετών, ο Φοίβος εξελίχθηκε για μένα σε σημείο αναφοράς και στη σχέση μου με την Ελλάδα. Τα τραγούδια και οι δημοσιεύσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούσαν ως φίλτρα της πραγματικότητας και της επικαιρότητας και, βέβαια, ως τροφή για σκέψη. Μάθαινα για τα νέα του εγχειρήματα, συμμεριζόμουν χαρές και λύπες... Ουσιαστικά, είχα επιλέξει να έχω έναν φίλο, χωρίς όμως την «υποχρέωση» να επικοινωνώ, να μοιράζομαι μαζί του τα δικά μου θέματα, κ.λπ.
Τον Δεκέμβρη του 2025 έφερα τον Φοίβο στη Μαδρίτη, για να δώσει την πρώτη του συναυλία επί ισπανικού εδάφους. Είχε εκφράσει αυτή την επιθυμία λίγους μήνες πριν και η χρονική συγκυρία ήταν για μένα μαγική: 100 χρόνια μετά τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι, ο απόηχος εκείνης της επιτυχημένης προσπάθειάς του να εισάγει τον Φοίβο στον κόσμο της μουσικής, εκεί όπου ανήκει, θα έφτανε στην Ισπανία.
Δώδεκα χρόνια στο Δ.Σ. του μη κερδοσκοπικού Κοινωνικο-πολιτιστικού Συλλόγου Φιλελλήνων «Περίπλους» (www.asociacionperiplo.es) μού είχαν δώσει αρκετή πείρα στον σχεδιασμό και τη διοργάνωση εκδηλώσεων. Με βεβαιότητα θα πω πως δεν ήμουν προετοιμασμένη για αυτό που έζησα, όπως δε θα ήταν προετοιμασμένος οποιοσδήποτε άνθρωπος εκτός κυκλώματος. Ήμουν όμως ετοιμοπόλεμη.
Από το πρώτο τραγούδι που έβαλα ν´ ακούσει το πρώτο μου τμήμα μαθητών νέας ελληνικής γλώσσας στο Μπιλμπάο (και κάποιοι ακόμα θυμούνται ότι το τραγουδούσε ο Φοίβος), μέχρι σήμερα που ορισμένοι μου λένε όταν μπαίνουν στην τάξη ότι νιώθουν «χάλια» σαν ένα χαριτωμένο μεταξύ μας σύνθημα, όλα χτίστηκαν σιγά σιγά για να φτάσουμε στη συναυλία της 5ης Δεκεμβρίου 2025.
Την προηγούμενη μέρα ξεκίνησα το ταξίδι πρωί πρωί. Φτάνοντας στην ισπανική πρωτεύουσα, διάβασα την ενθουσιώδη ανάρτηση του Φοίβου σχετικά με την αναχώρησή του και τη συναυλία. Είχε μόλις φτιάξει κι ένα χαριτωμένο προωθητικό βίντεο όπου τραγουδούσε το ρεφρέν του Hijo de puta κρατώντας ανά χείρας το ακουστικό ενός δημόσιου τηλεφώνου στο El Venizelos.
Λίγα λεπτά νωρίτερα, είχα διαβάσει και την ανακοίνωση της Πρεσβείας της Ελλάδας στη Μαδρίτη σχετικά με την έλευση του νέου πρέσβη της Ελλάδας στην Ισπανία και την επίδοση των διαπιστευτηρίων του στον Γενικό Διευθυντή Πρωτοκόλλου, στην έδρα του Υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας. Μετά από έξι μήνες περίπου ακέφαλης αντιπροσώπευσης, ο καινούριος πρέσβης συμπτωματικά έφτανε στην Ισπανία την ίδια στιγμή με τον Φοίβο.
Θα αναφέρω τρία χαρακτηριστικά που κατά τη γνώμη μου έκαναν τη συναυλία ξεχωριστή: Πρώτα πρώτα, θα σταθώ στην υπέροχη αλληλεπίδραση Ελλήνων και Ισπανών. Βρισκόμασταν σε ισπανικό έδαφος, όμως ο Φοίβος, με εξαίρεση κάποιες λιγοστές φράσεις, μίλησε εξολοκλήρου στα ελληνικά. Μάλιστα, στην αρχή της βραδιάς, έκανε τη δέουσα σφυγμομέτρηση: ζήτησε να σηκώσουν διαδοχικά το χέρι οι διαφορετικές «ομάδες» που συνυπήρχαν μέσα στον χώρο: οι ισπανόφωνοι, οι ισπανόφωνοι που ήξεραν ελληνικά και, τέλος, οι Έλληνες, οι οποίοι νομίζω πως υπερτερούσαμε αριθμητικά.
Η δεύτερη ιδιαιτερότητα ήταν ότι πριν δεκατρία χρόνια ακριβώς, την ώρα έναρξης της συναυλίας (9 μ.μ.), είχε έρθει στον κόσμο η κόρη του Φοίβου, η Ιόλη. Έτσι λοιπόν, ο πατέρας της εύλογα και με περισσή χαρά τής αφιέρωσε τη συναυλία.
Τέλος, η χρονική συγκυρία με είχε ωθήσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα να ζητήσω από τον καλλιτέχνη να συμπεριλάβει στη συναυλία το τραγούδι του Χριστούγεννα. Δεν είναι ένα συνηθισμένο χριστουγεννιάτικο κομμάτι που εξυμνεί τις παραδόσεις, τα οικογενειακά τραπέζια και τους φανταχτερούς στολισμούς. Μιλάει για όλες εκείνες τις αλήθειες που συχνά αποσιωπούνται. Για τις παιδικές αναμνήσεις, τα ψυχικά τραύματα, τις πάντα πολύπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις που χωρίς να το επιδιώκουμε την περίοδο των εορτών επανέρχονται στο προσκήνιο με τον έναν ή τον άλλον τρόπο και μας απορρυθμίζουν συναισθηματικά. Αναμφίβολα, δρα ανακουφιστικά η παραδοχή όλων αυτών των δυσκολιών, η άρνηση της επιβεβλημένης εθιμικής ευθυμίας και ο αναστοχασμός που οδηγεί στην αυτοπαρατήρηση, στην αυτοκριτική και στην ανάληψη της ατομικής ευθύνης. Το τραγούδι αυτό είναι μια πρόσκληση να αφουγκραστούμε «τους βοσκούς και τους μάγους από βαθιά» μέσα μας και να φτιάξουμε για εμάς τους ίδιους μια ζωή πιο αυθεντική, πιο ευθυγραμμισμένη με την προσωπικότητά μας. Ίσως όταν φτάσει η στιγμή που δε θα περιμένουμε τίποτα από τον Άη Βασίλη (και από τον κάθε Άη Βασίλη), ίσως μόνο τότε να είμαστε σε θέση να προσμένουμε τα πάντα από τις δικές μας δυνάμεις και να αναζητήσουμε τα λαμπρά και τα μεγάλα που ποθεί η ψυχή μας.
Η συναυλία διέθετε δυναμισμό, ρυθμό και κέφι. Ελαφρότητα και ποιητικότητα μαζί. Ο Φοίβος, στο δεύτερο κιόλας τραγούδι (στη Μπόσα νόβα του Ησαΐα), κατέβηκε από τη σκηνή για να κάνει μια βόλτα ανάμεσα στο κόσμο, να δει από κοντά τους ανθρώπους που είχαν έρθει για να απολαύσουν τη βραδιά. Δεν παρέλειψε να τραγουδήσει και το μεγαλύτερο «σουξέ» του, το Ελεφαντάκι. Δεν παρέλειψε ούτε τη βαθιά μελαγχολία του Ο κόσμος σου, αναφέροντας ότι το έγραψε για τη Νεφέλη Φασούλη. Μεταφερθήκαμε νοερά στο «λουλουδιασμένο» κέντρο της Αθήνας με το Αυτή που περνάει, όπως σε εκείνα τα πολύ ζωντανά όνειρα. Βέβαια, ήταν η πλέον κατάλληλη στιγμή για να τιμήσει το Hijo de puta, ένα ιδιότυπο, εκρηκτικό μωσαϊκό ισπανικών λέξεων, φράσεων και αναγνωρίσιμων στην Ελλάδα ισπανικών ονομάτων, το οποίο είχε επινοήσει πριν λίγα χρόνια ως φίλα προσκείμενος στην ισπανική κουλτούρα. Ευτυχώς, οι Ισπανοί φάνηκε να κατάλαβαν πως το hijo de puta το έλεγε με διάθεση αστεϊσμού. Στο Και του χρόνου ο διπλοπαντρεμένος Λευτέρης με σήκωσε να χορέψουμε και να τραγουδήσουμε «Γιατί ο χρόνος δεν υπάρχει, γιατί ο χρόνος είσαι εσύ και οι άλλοι». Κλείνοντας, στην Μπαλάντα, εκεί όπου ο Φοίβος μάς ταξιδεύει στην εποχή των τροβαδούρων και στις ρίζες της δικής του τέχνης, γίναμε για λίγο όλοι πρίγκιπες και δεσποσύνες, δον Κιχώτες και Δουλτσινέες, με ιστορίες αγάπης αξιομνημόνευτες, που διαπερνούν τρυφερά τους αιώνες.
Θέλω να κάνω ιδιαίτερη μνεία σε κάποιους κοντινούς μου ανθρώπους. Πολλοί από αυτούς είναι άτομα του συλλόγου και μαθητές μου στα νέα ελληνικά, οι οποίοι κατέβηκαν από το Μπιλμπάο και άλλες κοντινές περιοχές ως τη Μαδρίτη για αυτή τη συναυλία. Θα αναφέρω πρώτο και καλύτερο τον Χοσέμα, παλιό μαθητή μου, νυν ταμία του συλλόγου, θαυμαστή του Φοίβου και πραγματικό φίλο, που ήταν τόσο κοντά όλους αυτούς τους μήνες στα τηλέφωνα και στα μηνύματα, και έπραξε τα δέοντα με εγρήγορση, τόλμη και ενσυναίσθηση. Θα αναφέρω την αγαπημένη μου φίλη Σοφία που στήριξε ενεργά και αγαπητικά το πρότζεκτ σε όλες του τις φάσεις. Σειρά έχει ο φίλος μου ο Λευτέρης που ήρθε από την Αθήνα για να συνταχθεί κι αυτός στην «πρώτη γραμμή βοηθείας» για την καλή έκβαση της συναυλίας. Δε θα ξεχάσω τον Γεράι που εμφανίστηκε σαν άγγελος εξ ουρανού για να με συνοδεύσει στις μετακινήσεις με το μετρό, καθώς και την περιπέτεια που ζήσαμε με το «κομμωτήριό» μου, που όποιος την ακούει γελάει μέχρι δακρύων! Δεν ξεχνώ όσους αρρώστησαν μετά τη συναυλία και δεν απόλαυσαν περισσότερο τη Μαδρίτη και τη συντροφιά μας, όσους δεν έδωσαν το «παρών» λόγω οικογενειακών θεμάτων, και, αναμφίβολα, ατυχέστερη όλων στάθηκε η μαθήτριά μου η Πιλάρ που, παρότι έκανε 400 χιλιόμετρα δρόμο από το Μπιλμπάο, αναγκάστηκε να κρεβατωθεί εξαιτίας της «υπεργρίπης».
Δυστυχώς, λόγω σημαντικής οικογενειακής υποχρέωσης, έλαμψε δια της απουσίας του ο Εμμανουέλ, ο Ισπανός αδερφός μου που δημοσίευσε το 2008 στο εξαιρετικό ιστολόγιό του La Pasión Griega το πρώτο κείμενο για τον Φοίβο στα ισπανικά. Όμως χάρισα στον Φοίβο εκ μέρους και των δυο μας ένα τετραδιάκι με μια επιλογή κομματιών του τραγουδοποιού που μετέφρασα στα ισπανικά και επιμελήθηκε εκείνος. Τέσσερις μήνες πριν, το αρχείο είχε τεθεί στη διάθεση όσων Ισπανών ήθελαν να ανακαλύψουν τους στίχους του Φοίβου (και ακόμα βρίσκεται διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του συλλόγου: https://asociacionperiplo.es/wp-content/uploads/2025/07/Seleccion-de-canciones-de-Foivos-Delivorias-traducidas-al-espanol.pdf).
Τέτοια κινητοποίηση για συναυλία του Φοίβου δε νομίζω να έχει ξαναγίνει. Επιστρατεύτηκαν όλα τα μέσα μεταφοράς: αεροπλάνα, τρένα, λεωφορεία, αυτοκίνητα… μέχρι κι ένα τροχόσπιτο! Σκέφτομαι τη Μαριλούθ που σπάνια πηγαίνει σε συναυλίες, κι όμως ξεσηκώθηκε για να ζήσει μια εμπειρία που θα είχε νόημα για εκείνη. Σκέφτομαι και την Αμάγια που πριν λίγους μήνες δε γνώριζε την ύπαρξη του Φοίβου και τώρα, μετά τα πρότζεκτ του Ιρούν και της Μαδρίτης, τον νιώθει σαν ξάδερφό της.
Πόση ευγνωμοσύνη να νιώσω για τη συνάντηση με τους Αθηναίους φίλους μου μετά από καιρό, πόση χαρά για τα πρωινά και τ´ απογεύματα, για τον χρόνο και τις κουβέντες που μοιράστηκα χωρίς βιασύνη με ανοιχτόκαρδους ανθρώπους, πόσο γλυκιά αίσθηση μου άφησε η καινούρια φίλη που αναπάντεχα απέκτησα! Τι να πω και για τη Μαδρίτη που μας υποδέχτηκε με ήπιο καιρό και ντυμένη με τα «καλά» της. Θα θυμάμαι τη Μαδρίτη που μας οδήγησε μέσα απ´ τα πιο ειδυλλιακά δρομάκια στο Ρετίρο για να τραγουδήσουμε την Αύρα πλαισιωμένοι από τα υπέροχα φθινοπωρινά χρώματα του πάρκου. Θα θυμάμαι τη Μαδρίτη εκείνη που με τρόπο μαγικό μάς έδειξε προς τα πού έπρεπε να πάμε για να βγούμε στην Πουέρτα δελ Σολ και σε τόσα πολλά όμορφα μέρη. Θα θυμάμαι το τελευταίο βράδυ να περιδιαβαίνουμε ξέγνοιαστοι τη γιορτινή Γειτονιά των Γραμμάτων και να τραγουδάμε αγκαζέ ο Λευτέρης κι εγώ με πίστη τα Χριστούγεννα.
Πρώτη Δεκεμβρίου, θυμάμαι, είχα διαβάσει μια ανάρτηση που μόλις είχε κάνει στο Fb η σελίδα Το σαράβαλο: «Σου χρωστάς έναν Δεκέμβρη γεμάτο από φως». Ω, μα ναι, αυτός ήταν ο πιο φωτεινός Δεκέμβρης, τα ωραιότερα Χριστούγεννα!
Βίκυ Ρούσκα
